Astenia, będąca stanem osłabienia organizmu, objawia się długotrwałym zmęczeniem, utratą energii oraz brakiem sił. To osłabienie może dotykać zarówno wybranych partii ciała, jak i całego organizmu. Warto podkreślić, że astenia nie jest chorobą samą w sobie, lecz często występującym objawem wielu schorzeń – zarówno ostrych, jak i przewlekłych, a także niedoborów witamin. Co więc warto stosować na osłabienie organizmu?
Spis treści
Czym jest osłabienie organizmu i jak się objawia?
Astenia, powszechnie określana jako osłabienie, to stan, który objawia się obniżoną sprawnością zarówno w sferze fizycznej, jak i psychicznej. W jego trakcie można doświadczyć bardzo dotkliwego zmęczenia. Pierwsze oznaki osłabienia organizmu to brak energii, utrudniający wykonywanie podstawowych zadań, co w konsekwencji prowadzi do trudności w koncentracji. Osoby dotknięte astenii mogą również odczuwać senność oraz obniżony nastrój. Czasami osłabienie dotyczy jedynie konkretnego obszaru ciała, na przykład rąk czy nóg, podczas gdy inni mogą odczuwać osłabienie całego organizmu, często spowodowane infekcjami wirusowymi lub bakteryjnymi, takimi jak grypa czy zapalenie wątroby.
Osłabienie może być zjawiskiem tymczasowym, jednak w niektórych przypadkach ma charakter przewlekły lub ciągły. W sytuacji, gdy występuje długotrwałe osłabienie, warto zgłosić się na konsultację do specjalisty. Pozwoli to lepiej poznać możliwe symptomy oraz przyczyny astenii. Lekarz zaproponuje adekwatną terapię, która wpłynie pozytywnie na samopoczucie pacjenta. Często zalecaną metodą jest leczenie dostosowane do przyczyny osłabienia, a e-recepta na przepisany lek będzie honorowana w każdej aptece w Polsce.
W zależności od źródła problemu, astenia może prowadzić do osłabienia lokalnego lub ogólnoustrojowego. W przypadku osłabienia dotyczącego tylko wybranych partii ciała można zauważyć:
- zaburzenia ruchomości danej części ciała,
- opóźnienie lub spowolnienie ruchów,
- niekontrolowane drżenie kończyn lub skurcze mięśni, które mogą towarzyszyć osłabieniu, choć mają różne przyczyny,
Natomiast osłabienie całego ciała skutkuje ogólnym uczuciem wyczerpania, przypominającym objawy grypy. W takim przypadku pacjent często zmaga się z intensywnym uczuciem zmęczenia, a także z ogólnymi dolegliwościami bólowymi i symptomami grypopodobnymi, takimi jak gorączka czy dreszcze, jeśli przyczyną osłabienia jest infekcja.
Pilnie należy zgłosić się do lekarza, gdy wystąpią jakiekolwiek z poniższych objawów:
- zawroty głowy,
- dezorientacja,
- trudności w mówieniu lub rozumieniu mowy,
- zmiany w widzeniu,
- trudności w poruszaniu się,
- utrata równowagi,
- brak koordynacji ruchowej,
- nagły i ostry ból głowy,
- paraliż części ciała,
- uczucie ucisku lub ból w klatce piersiowej,
- ból lub dyskomfort w plecach, klatce piersiowej, szyi lub szczęce,
- ból w jednym lub obu ramionach,
- trudności w oddychaniu,
- zimne poty,
- mdłości.
Wymienione objawy mogą sugerować udar mózgu lub zawał serca, dlatego wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.
Co powoduje osłabienie organizmu?
Osłabienie to pojęcie, które obejmuje ogólne zmęczenie i może prowadzić do wystąpienia objawów zarówno fizycznych, jak i psychicznych. Gdy doświadczamy symptomów astenii, kluczowe jest zidentyfikowanie źródła problemu oraz podjęcie odpowiednich działań w celu jego leczenia. Istnieje wiele potencjalnych czynników, które mogą przyczyniać się do wyczerpania organizmu.
Przyczyny osłabienia oraz ogólnego zmęczenia często są związane z różnymi schorzeniami, takimi jak:
- grypa,
- choroba tarczycy,
- niedokrwistość,
- nietolerancja glutenu,
- zespół przewlekłego zmęczenia,
- fibromialgia,
- depresja,
- lęk,
- brak snu,
- bezdech senny,
- źle leczona lub niezdiagnozowana cukrzyca,
- zastoinowa niewydolność serca,
- niedobór witaminy B12,
- rak,
- udar mózgu,
- zawał serca,
- przewlekły stres,
- odwodnienie,
- niedobory magnezu, potasu i wapnia,
- zaburzenia mikroflory jelitowej, które według niektórych badań mogą mieć związek z objawami ogólnego zmęczenia, choć mechanizmy te wymagają dalszych badań.
Warto zauważyć, że osłabienie spowodowane nowotworem często rozwija się stopniowo przez dłuższy czas, podczas gdy w przypadku osłabienia będącego wynikiem zawału serca lub udaru objawy mogą wystąpić nagle. Istotne są także zmiany hormonalne, takie jak ciąża czy menopauza. Przemęczenie może wiązać się z niskim ciśnieniem krwi, zwłaszcza w określonych sytuacjach, ale nie jest to regułą.
Astenię mogą również wywoływać skutki uboczne niektórych leków, w tym:
- łagodne środki uspokajające stosowane w leczeniu lęku,
- leki przeciwdepresyjne,
- leki przeciwhistaminowe,
- chemoterapia.
Pamiętajmy, że nadmierne spożycie leków oraz witamin także może prowadzić do osłabienia organizmu.
Wśród czynników sprzyjających rozwojowi astenii wyróżniamy również proces starzenia oraz schorzenia, które mogą się z tym wiązać, mogą to być na przykład:
- niektóre choroby mięśni,
- artretyzm,
- przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP),
- choroba nerek,
- choroba wątroby,
- bezsenność lub inne zaburzenia snu.
Innymi możliwymi przyczynami osłabienia są:
- urazy nerwów lub mięśni,
- choroby atakujące nerwy lub mięśnie,
- zatrucie organizmu,
- niezbilansowana dieta i niedobory składników odżywczych,
- prowadzenie siedzącego trybu życia.
Skutki długotrwałego stresu na odporność i przewlekłe przemęczenie
Przewlekły stres to stan, w którym organizm zmaga się z długotrwałym napięciem. Tego rodzaju sytuacja często prowadzi do wzrostu poziomu kortyzolu, powszechnie określanego jako hormon stresu, choć u niektórych osób długotrwały stres może prowadzić do zmian w rytmie wydzielania tego hormonu. Działanie kortyzolu wpływa na różnorodne funkcje organizmu, w tym na układ odpornościowy. Utrzymywanie się wysokiego poziomu tego hormonu może osłabić zdolność organizmu do zwalczania infekcji, co zwiększa ryzyko zachorowania. Mechanizm działania kortyzolu polega na tłumieniu reakcji zapalnych. W krótkim okresie może to być korzystne, jednak przy długotrwałej ekspozycji na stres prowadzi do osłabienia funkcjonowania układu odpornościowego.
Wpływ przewlekłego stresu nie ogranicza się jedynie do zdrowia fizycznego. Może także przyczyniać się do uczucia ciągłego zmęczenia oraz obniżenia nastroju. Osoby narażone na chroniczny stres często zmagają się z problemami ze snem, co dodatkowo potęguje ich zmęczenie i negatywnie wpływa na koncentrację oraz ogólne samopoczucie. Przemęczenie związane ze stresem wynika z permanentnego przeciążenia zarówno ciała, jak i umysłu. Taki stan może prowadzić do wypalenia zawodowego oraz problemów emocjonalnych, takich jak depresja czy lęk.
Wpływ przewlekłego przemęczenia na koncentrację i wydolność umysłową
Przewlekłe zmęczenie ma znaczący wpływ na zdolności poznawcze, prowadząc do trudności z koncentracją oraz obniżonej efektywności umysłowej. Osoby zmagające się z chronicznym przemęczeniem często napotykają wyzwania w skupieniu się na realizowanych zadaniach. To z kolei przekłada się na spadek ich wydajności w pracy. Takie okoliczności mogą budzić nie tylko frustrację, lecz również potencjalnie prowadzić do pogorszenia osiągnięć zawodowych oraz zwiększonego ryzyka wypalenia zawodowego.
Aby zminimalizować te negatywne efekty, warto wprowadzić kilka strategii, które poprawią koncentrację. Przede wszystkim regularne przerwy podczas pracy pomagają w regeneracji zarówno umysłu, jak i ciała. Korzystne mogą być różnorodne metody zarządzania czasem, takie jak popularna technika Pomodoro, która polega na naprzemiennym intensywnym wykonywaniu zadań oraz krótkich przerwach, choć skuteczność tych metod może być indywidualna i zależy od osoby oraz rodzaju wykonywanych zadań.
Pomocne mogą być również ćwiczenia oddechowe, które przyczyniają się do poprawy zdolności skupienia. Techniki takie jak głębokie oddychanie oraz medytacja sprzyjają redukcji stresu, co pozytywnie wpływa na umiejętność koncentracji.
Odpowiednia dieta także odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu sprawności umysłowej. Spożywanie posiłków bogatych w witaminy i minerały, takie jak magnez, cynk czy witaminy z grupy B, wspiera prawidłowe funkcjonowanie mózgu. Ograniczenie spożycia przetworzonej żywności oraz nadmiaru cukru może dodatkowo pomóc w utrzymaniu stabilniejszego poziomu energii przez cały dzień.
Znaczenie jakości snu dla regeneracji i wzrostu energii
Sen ma niezwykle istotne znaczenie dla regeneracji naszego organizmu, a jego niedobór czy niska jakość snu mogą prowadzić do osłabienia oraz obniżenia poziomu energii. W trakcie snu zachodzą różnorodne procesy, które umożliwiają odbudowę sił fizycznych i psychicznych. To właśnie w nocy organizm regeneruje mięśnie, uwalnia hormony wspierające wzrost i naprawę tkanek, a także konsoliduje pamięć.
Brak odpowiedniej ilości snu ma negatywny wpływ na zdrowy styl życia. Niewystarczający wypoczynek może prowadzić do problemów z koncentracją, obniżenia nastroju oraz większej podatności na stres. Osoby z chronicznym brakiem snu często doświadczają trudności z koordynacją ruchową, co stwarza wyższe ryzyko urazów. Ponadto, niedobór snu osłabia funkcjonowanie układu odpornościowego, co z kolei zwiększa ryzyko zakażeń.
Również niska jakość snu jest szkodliwa dla organizmu. Przerywany sen nie pozwala na osiągnięcie stabilnych, ciągłych faz REM, które są kluczowe dla pełnej regeneracji. Efekt tego zjawiska jest prosty: uczucie zmęczenia oraz niewyspania, nawet po długim, wydawałoby się, nocnym odpoczynku. Aby uniknąć negatywnych skutków braku snu, istotne jest dbanie o odpowiednią higienę snu. Ważne jest utrzymanie regularnych godzin zasypiania i budzenia się, unikanie kofeiny przed snem oraz stworzenie komfortowego środowiska sprzyjającego relaksowi.
Znaczenie nawodnienia i równowagi magnezowo-potasowo-wapniowej
Nawodnienie organizmu ma zasadnicze znaczenie dla jego prawidłowego funkcjonowania. Woda uczestniczy w wielu procesach metabolicznych, a jej niedobór może prowadzić do poważnych zaburzeń. Odwodnienie skutkuje redukcją objętości krwi, co z kolei prowadzi do niskiego ciśnienia. Taki stan może wywoływać zawroty głowy, uczucie osłabienia oraz trudności z koncentracją. Dodatkowo, niewystarczająca ilość płynów negatywnie wpływa na funkcjonowanie narządów wewnętrznych, obniżając ich efektywność i prowadząc do ogólnego spadku energii oraz wydolności organizmu.
Odpowiednia równowaga elektrolitowa, a zwłaszcza poziomy magnezu, potasu i wapnia, są kluczowe dla zachowania zdrowia. Niedobory tych minerałów mogą przyczynić się do osłabienia organizmu. Magnez jest niezbędny dla prawidłowego działania mięśni oraz układu nerwowego; jego brak może skutkować skurczami mięśniowymi oraz uczuciem zmęczenia. Potas reguluje pracę serca i ciśnienia krwi, a jego niedobór zwiększa ryzyko arytmii oraz obniżonego ciśnienia. Wapń natomiast ma zasadnicze znaczenie dla zdrowia kości i prawidłowej pracy mięśni; brak tego pierwiastka prowadzi do osłabienia kości oraz skurczów mięśni.
Aby zapobiec odwodnieniu oraz utrzymać właściwą równowagę elektrolitową, istotne jest regularne spożywanie płynów oraz stosowanie diety bogatej w składniki odżywcze. Można wzbogacić ją o produkty, które dostarczają magnez, potas i wapń, takie jak orzechy, banany, warzywa liściaste i nabiał. U zdrowych osób takie działania zwykle wystarczają do utrzymania równowagi elektrolitowej, jednak w przypadku chorób przewlekłych, zaburzeń wchłaniania lub stosowania niektórych leków może być konieczna konsultacja lekarska.
Zaburzenia mikroflory jelitowej po antybiotykoterapii a stan odporności
Antybiotyki, które eliminują infekcje bakteryjne, mogą prowadzić do zaburzeń w mikroflorze jelitowej. Takie zmiany mają istotny wpływ na układ odpornościowy. W trakcie leczenia antybiotykami dochodzi do eliminacji zarówno szkodliwych, jak i korzystnych bakterii, co zakłóca równowagę mikrobiologiczną w jelitach. Ta nierównowaga może prowadzić do przejściowego obniżenia odporności organizmu i zwiększać ryzyko niektórych zakażeń, zwłaszcza oportunistycznych, choć efekty te zależą od rodzaju antybiotyku, czasu trwania terapii oraz indywidualnych cech pacjenta.
Odbudowa flory bakteryjnej jelit jest kluczowa dla przywrócenia pełnej funkcjonalności układu immunologicznego oraz odzyskania energii. Proces ten obejmuje ponowne zasiedlenie jelit korzystnymi mikroorganizmami. Można to osiągnąć poprzez stosowanie wybranych probiotyków oraz prebiotyków, które według badań mogą wspierać regenerację flory bakteryjnej i zmniejszać ryzyko niektórych powikłań po antybiotykoterapii, choć skuteczność zależy od szczepu, dawki i indywidualnych cech pacjenta. Probiotyki są dostępne nie tylko w postaci suplementów, ale także w naturalnych produktach żywnościowych, takich jak jogurty czy kiszonki. Regularne ich spożywanie może być korzystne w zapobieganiu kolejnemu osłabieniu organizmu oraz wspieraniu odporności, jednak nie wszystkie produkty mają udokumentowaną skuteczność.
Dobrze zbilansowana mikroflora jelitowa pełni istotną rolę nie tylko w ochronie przed patogenami, ale także w syntezie witamin z grupy B i K. Te składniki są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Dlatego troska o zdrowie jelit po antybiotykoterapii jest nieodzowna dla utrzymania równowagi energetycznej oraz ogólnego dobrostanu.
Hormonalne wahania w ciąży i menopauzie a osłabienie organizmu
Wahania hormonalne, jakie mają miejsce w okresie ciąży oraz menopauzy, znacząco wpływają na odczuwanie zmęczenia oraz ogólnego osłabienia organizmu. W czasie ciąży poziom hormonów ulega dynamicznym zmianom, co często prowadzi do przewlekłego zmęczenia. Wzmożona produkcja progesteronu sprzyja senności, zaś obniżony poziom żelaza oraz innych istotnych składników odżywczych przyczynia się do uczucia wyczerpania. Natomiast w trakcie menopauzy spadek wydzielania estrogenów ma bezpośredni wpływ na obniżenie energii. Warto dodać, że objawy takie jak uderzenia gorąca mogą dodatkowo przyczyniać się do osłabienia organizmu.
Aby złagodzić te objawy, niezwykle istotne jest regularne kontrolowanie poziomów hormonów, w tym hormonów tarczycy, które oddziałują na metabolizm oraz samopoczucie. Konsultacja z lekarzem może pomóc określić, czy w danym przypadku wskazana jest suplementacja hormonalna. Wspieranie organizmu w tych kluczowych etapach życia można osiągnąć dzięki zdrowej diecie, bogatej w witaminy i minerały, a także regularnej aktywności fizycznej oraz odpowiedniej ilości snu. Dbając o równowagę emocjonalną i redukując stres poprzez techniki relaksacyjne, takie jak joga czy medytacja, można także doświadczyć ulgi w dolegliwościach związanych z tymi zmianami.
Diagnostyka przyczyn osłabienia: badania krwi, morfologia, glukoza i hormony tarczycy
Diagnostyka przyczyn osłabienia organizmu jest kluczowa dla skutecznego leczenia tego stanu. W tym celu podstawowym narzędziem medycznym są badania krwi, które dostarczają cennych informacji na temat ogólnego stanu zdrowia oraz pozwalają zidentyfikować możliwe źródła osłabienia.
Morfologia krwi to jedno z najczęściej przeprowadzanych badań. Dostarcza danych o liczbie czerwonych i białych krwinek, a także płytek krwi. Wszelkie nieprawidłowości w wynikach morfologii mogą wskazywać na niedokrwistość lub infekcje, które są powszechnymi przyczynami osłabienia organizmu.
Priorytetowa obsługa- Historia wizyt
- Prostsze składanie zamówień
- Krok 1
- Krok 2
- Krok 3
Równie ważnym badaniem jest pomiar poziomu glukozy we krwi. Problemy z jej stężeniem, takie jak cukrzyca, mogą prowadzić do przewlekłego zmęczenia oraz ogólnego osłabienia. Regularna kontrola poziomu cukru jest zatem niezwykle istotna, zwłaszcza dla osób z czynnikami ryzyka metabolicznego.
Kolejnym ważnym krokiem w diagnostyce osłabienia jest ocena hormonów tarczycy. Hormony te, takie jak TSH, FT3 i FT4, odgrywają kluczową rolę w regulacji metabolizmu i energii organizmu. Nieprawidłowe poziomy mogą świadczyć o niedoczynności lub nadczynności tarczycy, często objawiającej się osłabieniem i zmęczeniem.
Wczesna diagnostyka tych parametrów jest niezwykle ważna, gdyż umożliwia szybkie wprowadzenie odpowiedniego leczenia. Taka interwencja nie tylko poprawia samopoczucie pacjenta, ale także zmniejsza ryzyko wystąpienia poważniejszych powikłań zdrowotnych. Regularne badania krwi stanowią zatem fundament w monitorowaniu zdrowia oraz w utrzymaniu organizmu w optymalnej kondycji.
Osłabienie organizmu – jak sobie z nim poradzić?
Podstawowym krokiem w walce z osłabieniem organizmu jest skuteczne wyleczenie choroby leżącej u podstaw. Dlatego warto udać się do lekarza, który przeprowadzi diagnozę stanu zdrowia i zaproponuje odpowiednie leczenie. W przypadku niektórych chorób przewlekłych może okazać się konieczne wdrożenie długoterminowego leczenia, obejmującego rehabilitację oraz farmakoterapię. Przed podjęciem decyzji o konkretnych metodach terapii dobrze jest również wykonać badania krwi, w tym morfologię, oznaczenie poziomu glukozy oraz badanie hormonów tarczycy, aby dokładniej określić źródła osłabienia.
Jeżeli przyczyną osłabienia są skutki uboczne stosowanego leku, lekarz może zalecić zmniejszenie jego dawki lub wskazać alternatywny preparat. Warto pamiętać, że pacjent nie powinien samodzielnie modyfikować dawkowania ani przerywać kuracji bez wcześniejszej konsultacji ze specjalistą.
Proces leczenia można również wzbogacić o suplementy, które wspierają odżywienie organizmu. Adaptogeny, takie jak żeń-szeń czy ashwagandha, mogą okazać się pomocne w redukcji przewlekłego zmęczenia oraz wspierać organizm w przystosowywaniu się do stresujących sytuacji, choć skuteczność tych preparatów jest zmienna i zależy od indywidualnych cech pacjenta. Dobrym rozwiązaniem może być także dodanie superfoods, takich jak spirulina czy chlorella, które dostarczają niezbędnych witamin i minerałów, pozytywnie wpływając na ogólną kondycję organizmu. O rodzaju suplementów oraz witamin, w tym witaminy D, które będą najbardziej odpowiednie, zdecyduje lekarz.
Nie można również zapominać o zdrowym stylu życia, który ma kluczowe znaczenie w przeciwdziałaniu osłabieniu. Jakość snu oraz regularne nawodnienie organizmu są istotne dla regeneracji sił i poprawy codziennego funkcjonowania. Dbanie o te aspekty sprzyja utrzymaniu optymalnej kondycji zarówno fizycznej, jak i psychicznej.
Domowe sposoby na osłabienie organizmu
W związku z tym że astenia jest często powiązana z różnymi schorzeniami, warto podjąć odpowiednie działania profilaktyczne. Zgłębienie kwestii diety oraz zadbanie o spożywanie pełnowartościowych posiłków, bogatych w niezbędne składniki odżywcze, odgrywa kluczową rolę. Należy także pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu oraz o ograniczeniu spożycia kofeiny i używek, takich jak alkohol czy wyroby tytoniowe.
Regularna aktywność fizyczna jest również istotnym elementem przyczyniającym się do zmniejszenia ryzyka otyłości, chorób serca oraz cukrzycy. Ćwiczenia powinny mieć umiarkowaną intensywność, aby nie przeciążać organizmu. Co więcej, systematyczne treningi mogą znacząco wspierać radzenie sobie z problemami ze snem oraz regulację poziomu stresu.
Nie można także bagatelizować czasu poświęconego na odpoczynek, który pozwala na regenerację ciała i dostarczenie energii niezbędnej do codziennych obowiązków. Warto wypróbować różnorodne techniki relaksacyjne, takie jak joga, medytacja, ćwiczenia oddechowe czy progresywna relaksacja mięśni według Jacobsona.
Dodatkowo, warto wzbogacić dietę o naturalne adaptogeny, takie jak ashwagandha, żeń-szeń czy różeniec górski, które mogą wspierać organizm w walce ze stresem i zmęczeniem. Superfoods, takie jak aloes, kurkuma oraz chlorella, dostarczają niezbędnych składników odżywczych, wpływając na poprawę ogólnej kondycji zdrowotnej.
Nie zapominajmy również o suplementacji witaminą D, której niedobór może prowadzić do osłabienia organizmu. Po zakończonej antybiotykoterapii istotne jest wsparcie mikroflory jelitowej, aby przywrócić jej równowagę. Regularne spożywanie wybranych probiotyków może w tym przypadku okazać się korzystne, jednak skuteczność zależy od szczepu i indywidualnych potrzeb pacjenta.
Adaptogeny wspierające walkę z osłabieniem: ashwagandha, żeń-szeń i różeniec górski
Adaptogeny to naturalne substancje, które wspierają organizm w radzeniu sobie z wyzwaniami, takimi jak stres i zmęczenie. Wśród najbardziej znanych adaptogenów znajdują się ashwagandha, żeń-szeń oraz różeniec górski.
Ashwagandha (inaczej Withania somnifera) jest ceniona za swoje właściwości redukujące stres i poprawiające jakość snu. Wspiera równowagę hormonalną oraz wzmacnia układ odpornościowy, co prowadzi do ogólnej poprawy samopoczucia. Ashwagandha dostępna jest w formie kapsułek, proszku lub płynnego ekstraktu, a w badaniach stosowano najczęściej dawki od 300 do 600 mg ekstraktu standaryzowanego na określoną zawartość witanolidów (np. 5%), choć standaryzacja może się różnić w zależności od preparatu.
Żeń-szeń, zarówno w wersji azjatyckiej (Panax ginseng), jak i amerykańskiej (Panax quinquefolius), jest znany z działania stymulującego oraz zwiększającego wytrzymałość organizmu. Niektóre badania sugerują, że może pomagać w koncentracji, poprawiać funkcje poznawcze i wspierać odporność, jednak skuteczność i dawkowanie zależą od rodzaju preparatu oraz zawartości ginsenozydów.
Różeniec górski (Rhodiola rosea) to kolejny adaptogen, który łagodzi objawy zmęczenia fizycznego i psychicznego. Pomaga w zwiększeniu wydolności organizmu oraz wspiera regenerację po wysiłku. Różeniec górski dostępny jest w postaci kapsułek, tabletek lub płynnych ekstraktów, a jego zalecana dawka to od 100 do 600 mg dziennie.
Regularne stosowanie adaptogenów takich jak ashwagandha, żeń-szeń i różeniec górski może wspierać organizm w walce z przewlekłym zm